حكیم محمد اعظم خان

حكیم محمد اعظم خان

حكیم محمد اعظم خان،

در این باب، در مقدمه کتاب اکسیر اعظم (به زبان اردو) آمده است:

وطن اصلی فاضلْ ‌مؤلف نیر اعظم، حكیم محمد اعظم خان، سیستان خراسان بود. جد اعلای وی حكیم محمد كاظم خان از خراسان به كابلِ افغانستان هجرت كرده بود.
وی صاحب آثار فراوانی به زبان فارسی در پزشكی است. از آثار اوست:

• اكسیر اعظم در چهار جلد.📕📗📘📙

📕- جلد اول (چاپ مطلع نظامی كانپور و مطبع نولكشور لكهنو). مقدمه متضمن اجناس جمیع امراض و تشخیص اقسام سوء مزاجات و قواعد علاج آنها به طریق كلی است و سپس امراض هر عضو شروع می‎گردد. اول، اسباب كلیة امراض هر عضو و تشخیص آن و علاج كلی و اقسام آن، بعد از آن هر مرض آن عضو بالاستیفا و اسباب آن بالاستقصا و علامات آنها و طریق تشخیص در اكثر امراض تا معالج را در استخراج هر سبب آن مرض سهولت حاصل شود.

📗- جلد دوم (كانپور، ۱۲۸۷ق/ ۱۸۷۰م و لكهنو، ۱۳۰۲ق/ ۱۸۸۴م) در امراض شفت و شدقین – یعنی لب و كنج دهن- و جز آن.

📘- جلد سوم (چاپ مطبع نظامی كانپور) در بیان امراض كبد، امراض مراره و طحال، امراض امعاء، امراض مقعد، امراض مثانه، امراض اعضای تناسلی مردان، امراض صفاق و سره، و امراض رحم.

📙- جلد چهارم (چاپ مطبع نظامی كانپور، ۱۲۸۹ق و نولكشور لكهنو، ۱۳۰۲ق) در امراض ظهر و اطراف جلد، امراض شعر، امراض ظفر، امراض متفرقه، سموم، معالجات سموم معدنیه، معالجات سموم نباتیه، معالجات سموم مشروبة حیوانیه و غیره، علاج كلی سموم ملدوغه، طرد هوام و قتل آنها،

📖- خاتمة كتاب در جدول مشتمل بر دو قاعده: یك. فهرست اوزان ادویة مفرده؛ دو. فهرست ادویة مركبه كه در علاج مرض مستعمل می‎شود.

اكسیر اعظم را محمد اعظم خان در ۱۲۹۰ق برای فرزندش محمد افضل خان و شاگرد خود سید عبدالسلام به انجام رسانیده است.

• رموز اعظم كه در ۱۲۶۴ق به دستور نواب نظیرالدوله جهانگیر محمدخان نوشته شده و در یك مقدمه، بیست و چهار مقاله و یك خاتمه است و محمد اعظم خان خود دربارة ترتیب مطالب آن می‎گوید: «ترتیبش بدین طریق مقرر نموده شد كه امراض هر عضو از سر تا قدم در هر یك مقاله بیان یافت و در آغاز هر مقاله فواید كلیه كه شامل جمیع امراض آن عضو باشد ترقیم پذیرفت و بعد از آن هر مرضی به فصلی علی‎حده نهاده شد».

رموز اعظم در دو جلد تدوین یافته كه جلد یكم (دهلی، ۱۳۰۱ق) دربرگیرندة مقدمه و مقالات یكم تا دوازدهم و جلد دوم (دهلی، ۱۳۱۱ق) مشتمل بر مقالة سیزدهم تا آخر است.

• قرابادین اعظم (چاپ مطبع نظامی كانپور) كه محمد اعظم خان در ۱۲۶۹ق به نوشتن آن آغاز كرده و در آن نسخه‎های مجرب خود و استادان را به ترتیب حروف تهجی به روش قرابادین آورده است.

• نیر اعظم (دهلی، ۱۲۷۱ و كانپور، ۱۲۹۸ق) كه در یك مقدمه، دو تعلیم و یك خاتمه تدوین یافته است. مقدمه در بیان بعض فواید متعلقة نبض مشتمل بر چند فایده، تعلیم اول در بیان اجناس عشرة ادلة نبض و اسباب آنها، تعلیم دوم در بیان اقسام نبض مركب مشتمل بر دو مقاله و خاتمه در انواع مفردات و مركبات نبض.

• محیط اعظم (كانپور، ۱۳۱۳ق)، در چهار جلد، در افعال و خواص ادویة مفرده (ادویة یونانیه و هندیه و انگلیسیه).

این اثر در ۱۲۹۷ق نوشته شده است.

• ركن اعظم (كانپور، ۱۲۹۸ق)، در بعض مسائل بحران، با سر عنوان‎های: اسباب حركت بحران قبل از وقت او، تعریف بحران به قول جالینوس، تقسیم ایام مرض، معرفت ایام مسهل، آغاز حساب بحران و ادوار آن…، علامات وقوع لرزه، علامات دالّه بر بحران جید، اصناف موت كه در اوقات حمّیات عارض شود و علامات كیفیت موت مریض، دلایل موت به غیر بحران.

این اثر در ۱۲۸۱ق نوشته شده است.

منبع: مقدمه کتاب اکسیر اعظم
📚@ketabetebi👈

دسته بندی ها: مختلف

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.